Simargł (Siemargł) - kim był? Co mówią źródła

Perun otrzymał w kronice srebrną głowę i złoty wąs. Przy Simargle nie zapisano nawet takiego szczegółu. Jego imię znalazło się na liście bóstw, których posągi miał ustawić w Kijowie książę Włodzimierz. Kronikarz nie wyjaśnił jednak, jak Simargł wyglądał ani czym się opiekował.

Redakcja

28 wrz 2026 — 4 min read

Artystyczna interpretacja Simargła. Źródła nie opisują jego wyglądu

Ten tekst należy do przewodnika: Bogowie słowiańscy.

To niewiele. Wystarczyło jednak, by po wiekach uczynić z niego skrzydlatego psa, strażnika zasiewów, a nawet boga ognia. Żaden z tych opisów nie pochodzi wprost z ruskiego przekazu o Simargle. Żeby zrozumieć, skąd się wzięły, trzeba zacząć od samej kroniki.

Simargł w Powieści minionych lat

Pod rokiem 980 Powieść minionych lat opisuje objęcie władzy w Kijowie przez Włodzimierza. Według kronikarza książę ustawił na wzgórzu posągi Peruna, Chorsa, Dadźboga, Strzyboga, Simargła i Mokoszy. Imię Simargła występuje w zachowanych rękopisach w kilku postaciach. W odpisie ławrentiewskim, sporządzonym w 1377 roku, zapisano „Simarьgla”; inne odpisy przekazują formy z „e” lub „ѣ” w pierwszej sylabie. Stąd w opracowaniach spotykamy różne warianty jego imienia.

Rok 980 oznacza datę wydarzenia podaną przez kronikarza, nie datę powstania tekstu, który dziś czytamy. Powieść minionych lat ukształtowała się na początku XII wieku, a jej najstarsze zachowane odpisy są późniejsze. Nie mamy więc relacji świadka, który oglądał posąg Simargła.

Paweł Łukin, badając tę część kroniki, zwrócił uwagę na jej literacką konstrukcję. Sam opis „reformy pogańskiej” Włodzimierza nie musi być dokładnym sprawozdaniem z wydarzeń roku 980. Historyk uznał zarazem za prawdopodobne, że imiona wymienionych bóstw wywodziły się z tradycji znanej autorowi przekazu. Kronika jest więc ważnym świadectwem znajomości imienia Simargła, lecz nie wystarcza do odtworzenia jego kultu.

Sim i Rьgl – jeden bóg czy dwóch?

Zagadkę komplikuje Słowo niejakiego chrystolubca, utwór wymierzony w dawne wierzenia. W jego przekazach pojawiają się osobno „Sim” i „Rьgl”. Część badaczy zastanawiała się dlatego, czy kronikarski Simargł nie powstał przez przypadkowe połączenie imion dwóch postaci.

To możliwa do postawienia hipoteza, ale rozdzielny zapis jej nie potwierdza. Wykaz ze Słowa jest podobny do listy kronikarskiej i mógł z niej korzystać. Michaił Wasiljew szczegółowo przeanalizował oba przekazy i doszedł do wniosku, że mniej zrozumiałe już imię Simargła zostało wtórnie podzielone przez autora lub kopistę tekstu religijnego. Podobny kierunek interpretacji przyjął Łukin.

Nie sposób dziś podsłuchać rozmowy, w której używano tego imienia przed chrystianizacją Rusi. Można natomiast porównać rękopisy. Na tej podstawie nie ma powodu przedstawiać Sima i Rьgla jako dwóch pewnie poświadczonych słowiańskich bogów.

Czy Simargł pochodzi od irańskiego Simurga?

Najgłośniejsza próba wyjaśnienia imienia prowadzi do świata irańskiego. Występuje w nim Simurg, zwany w średnioperskim Sēnmurwem. To mityczny ptak znany z tekstów religijnych, opowieści i przedstawień w sztuce. Brzmienie jego nazwy przypomina imię zapisane w ruskiej kronice.

Takie podobieństwo nie jest przypadkową internetową spekulacją. Irański kierunek pochodzenia Simargła był i pozostaje przedmiotem badań. Nie został jednak bezspornie dowiedziony. Trudność sprawia między innymi dokładne wyjaśnienie formy imienia zachowanej w rękopisach. Wasiljew uważa hipotezę irańską za mocną, ale sam wskazuje jej językowe słabości. Inni badacze oceniają ją ostrożniej.

Jest tu jeszcze ważna granica. Podobieństwo imion nie oznacza, że obie postacie miały identyczną historię i te same funkcje. Irańskie opowieści o Simurgu nie są zaginionymi ruskimi opowieściami o Simargle. Mogą pomóc w badaniu pochodzenia nazwy, lecz nie zastąpią źródła opisującego wierzenia mieszkańców Rusi.

Skąd wzięły się skrzydła i psia głowa?

W sztuce irańskiej senmurw bywał przedstawiany jako fantastyczne stworzenie o cechach psa i ptaka. Motyw ten docierał również do innych kręgów kulturowych. Badacze sztuki opisali jego obecność choćby w dekoracji z wczesnośredniowiecznej Dalmacji.

Stąd wziął się kuszący pomysł: skoro imię Simargła może mieć związek z irańskim Simurgiem, to skrzydlate stworzenia widoczne na dawnych zabytkach przedstawiają właśnie ruskie bóstwo. Tego ostatniego kroku nie da się jednak potwierdzić. Żaden znany przekaz ruski nie opisuje wyglądu Simargła, a spornych wizerunków nie opatrzono jego imieniem. Nawet autorzy wskazujący związki obu postaci zaznaczają, że wygląd Simargła i identyfikacja jego domniemanych przedstawień pozostają niepewne.

Skrzydlaty pies jest zatem wyobrażeniem opartym na porównaniu z inną tradycją. Można go wykorzystać jako artystyczną interpretację Simargła. Nie można podpisać go jako pewnego wizerunku słowiańskiego bóstwa.

Czy Simargł strzegł zasiewów?

W irańskich tekstach Simurg wiąże się z niezwykłym drzewem oraz nasionami roślin. Z takiego przekazu wyrasta część późniejszych interpretacji Simargła jako opiekuna roślin i pól. Boris Rybakow łączył go również z Perepłutem, inną niejasną postacią wspominaną w dawnych tekstach. Była to próba rekonstrukcji wierzeń z bardzo skąpych śladów.

Ruskie źródła nie mówią jednak, że Simargł pilnował zasiewów. Nie nazywają go również bogiem ognia ani opiekunem domowego ogniska. Nie znamy modlitwy do niego, opisu jego święta czy opowieści o jego czynach. Przeniesienie cech irańskiego Simurga na Simargła jest hipotezą, a nie wiadomością zapisaną przez średniowiecznego kronikarza.

Co naprawdę wiemy o Simargle?

Można to zamknąć w kilku zdaniach. Imię Simargła zachowało się w kronikarskim wykazie bóstw umieszczonym pod rokiem 980. W innym dawnym tekście pojawia się rozdzielone na „Sima” i „Rьgla”; analiza przekazów przemawia za tym, że był to późniejszy podział jednego imienia. Jego pochodzenie bywa łączone z irańskim Simurgiem, ale szczegóły tej etymologii pozostają przedmiotem sporu.

Nie znamy natomiast pewnego wizerunku Simargła ani jego miejsca w dawnych obrzędach. Imię przetrwało. Historie, które mogli z nim łączyć ludzie żyjący przed wiekami, nie przetrwały razem z nim.