Archeolodzy alarmują w sprawie poszukiwaczy zabytków
Środowisko archeologiczne nasila protest przeciw liberalizacji zasad poszukiwania zabytków. Wśród sygnatariuszy jednego z listów jest prof. Wojciech Chudziak z UMK.
Spór między archeologami a poszukiwaczami zabytków wraca w nowej odsłonie. Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce wystosowała list otwarty do władz państwowych, protestując przeciw wejściu w życie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Pod dokumentem podpisali się przedstawiciele najważniejszych ośrodków naukowych w kraju, w tym prof. dr hab. Wojciech Chudziak, dyrektor Instytutu Archeologii UMK w Toruniu.
Zmiany mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Ich sednem jest odejście od obecnego systemu pozwoleń na poszukiwania z użyciem wykrywaczy metali i innych urządzeń elektronicznych. Zamiast decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków ma wystarczyć zgłoszenie w rejestrze poszukiwań, składane przez aplikację ministra kultury.
Archeolodzy oceniają ten kierunek bardzo krytycznie. Ostrzegają, że liberalizacja może osłabić ochronę dziedzictwa archeologicznego i doprowadzić do utraty kontroli nad zabytkami. W kolejnym liście, opublikowanym 15 maja, podobny apel skierowali także przedstawiciele instytucji naukowych, muzeów i stowarzyszeń archeologicznych.
Zdaniem naukowców problem nie polega wyłącznie na samym wydobyciu przedmiotu z ziemi. Dla archeologii kluczowe są kontekst, miejsce znalezienia i dokumentacja. Bez nich nawet cenny zabytek traci dużą część wartości poznawczej. Archeolodzy ostrzegają także przed kosztami, brakiem gotowego systemu informatycznego i niewystarczającym zapleczem instytucjonalnym.
Swoje argumenty ma jednak również środowisko poszukiwaczy. W polemice opublikowanej przez „Odkrywcę” wskazano, że rejestr poszukiwań może zwiększyć wiedzę państwa o tym, kto, gdzie i kiedy prowadził poszukiwania. Według tej strony sporu obecny system wypycha część pasjonatów poza legalny obieg.
Archeolodzy odpowiadają, że nie bronią obecnego modelu za wszelką cenę. Apelują jednak o wycofanie nowelizacji i przygotowanie nowych zasad wspólnie z archeologami, muzealnikami, konserwatorami oraz poszukiwaczami.
Źródła: „Archeologia Żywa”, „Archeowieści”, „Odkrywca”, MKiDN, „Rzeczpospolita”.
Szeroki wybór książek o Słowianach
