Batushka znika z Frytka OFF. Częstochowa broni symboliki, w którą ten zespół nie uderza
Koncert Batushki miał zamknąć Frytka OFF 2026. Nie zamknie. Częstochowskie Centrum Kultury wycofało się po petycji mieszkańców i prawosławnych. Konstytucja gwarantuje bezstronność władz w sprawach religii, tyle że nie było czego naruszać. Instytucja ustąpiła sama, zanim ktokolwiek ją do tego zmusił.
Koncert Batushki miał zamknąć Frytka OFF 2026 w sobotnią noc. Nie zamknie. Organizator wycofał się po petycji mieszkańców i wiernych Kościoła prawosławnego. W Gdańsku i Mysłowicach opisywałem podobne spory. Ten różni się jednym: skończył się skreśleniem zespołu z afisza.
Co się stało
Batushka miała zagrać 25 lipca, jako ostatni, nocny punkt programu. 23 lipca Częstochowskie Centrum Kultury opublikowało oświadczenie o odwołaniu występu.
Jak czytamy w komunikacie na cgk.czestochowa.pl, powodem była petycja mieszkańców Częstochowy oraz wiernych Kościoła prawosławnego. Wskazano w niej na wykorzystanie symboliki religijnej w scenicznej kreacji zespołu i na ryzyko napięć społecznych. Przywołano też tradycje kultu religijnego w mieście, w tym maryjnego, oraz status Częstochowy jako ośrodka pielgrzymkowego.
Organizator zapewnił, że szanuje wolność artystyczną. Zaraz potem wyjaśnił, dlaczego z niej rezygnuje. Skoro koncert może być odbierany jako godzący w uczucia religijne, nadrzędną wartością staje się spokojny przebieg imprezy.
Czyja właściwie liturgia
Batushka to polski projekt black metalowy, którego warstwa sceniczna jest inwersją liturgii prawosławnej. Cerkiewne szaty, ikonostas, śpiewy stylizowane na cerkiewne. Nie katolickiej. Prawosławnej.
Wierni Kościoła prawosławnego, którzy podpisali petycję, mają więc w tej sprawie bezpośredni interes. To ich obrządek zespół przetwarza. Można się z ich oceną nie zgadzać, ale trudno powiedzieć, że sprawa ich nie dotyczy.
Inaczej wygląda druga część uzasadnienia. Argument o maryjnym charakterze miasta i o pielgrzymkach do Jasnej Góry został doklejony do konfliktu formalnie dotyczącego innego wyznania. Batushka nie odnosi się ani do kultu maryjnego, ani do sanktuarium. Działa tu skojarzenie, nie treść. Black metal, szaty liturgiczne i Częstochowa układają się w jeden obraz zagrożenia, w którym nikt już nie sprawdza, czyja właściwie liturgia została sparodiowana.
Nikt niczego nie zakazał
Nie ma tu decyzji administracyjnej, uchwały rady ani interwencji kurii. Jest instytucja kultury, która przeczytała petycję, policzyła ryzyko i wycofała się sama.
Formalnie rozdział Kościoła od państwa pozostaje nienaruszony. Nikt go nie testował. Presja zadziałała wcześniej, na etapie kalkulacji organizatora, i wystarczyła jedna kategoria: bezpieczeństwo. Trudno z nią polemizować, bo brzmi neutralnie. Nie mówi się, że koncert jest bluźnierczy. Mówi się, że mógłby wywołać napięcia.
Wzorzec jest znany. W 2014 roku organizatorzy Seven Festivalu w Węgorzewie zdjęli z afisza Behemotha. W oświadczeniu, które cytuje Encyklopedia Warmii i Mazur, napisali wprost, że ustąpili nie przed siłą argumentów, lecz dla dobra festiwalu. Kilka miesięcy później rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu cofnął zgodę na koncert tego samego zespołu w klubie Eskulap, powołując się, jak podawał Gość Niedzielny, na protesty mieszkańców i grup wyznaniowych.
Bywa inaczej. We Wrocławiu w 2025 roku petycja przeciwko koncertowi Behemotha zebrała, jak informowała Wirtualna Polska, sześć i pół tysiąca podpisów. Miasto ją odrzuciło. Koncert się odbył, a pod Halą Stulecia odmówiono różaniec.
Gdańsk kontra Częstochowa
Przy Mystic Festivalu fundacja „Polska Katolicka, nie laicka" żądała odwołania całej imprezy z powodu Bożego Ciała. Festiwal się odbył, petycja pozostała gestem.
Wojtek
W Częstochowie zadziałała. Podejrzewam, że nie dlatego, że była lepiej uargumentowana. Trafiła w mniejszą instytucję, która miała do poświęcenia jeden punkt programu. Skreślenie nocnego koncertu kosztuje samorządowy ośrodek kultury nieporównanie mniej niż odwołanie czterodniowego festiwalu.
I to jest najciekawsze. Presja nie musi być skuteczna wobec dużych wydarzeń. Wystarczy, że jest skuteczna wobec małych, bo tam próg oporu jest najniższy. Instytucja, która raz policzyła, że taniej wyjdzie zrezygnować, następnym razem policzy szybciej albo w ogóle nie zaprosi.
Wojtek
Ktoś, kto za sto lat będzie czytał tylko oświadczenie CzCK, znajdzie w nim wolność artystyczną, dialog i szacunek. Samego koncertu trzeba będzie szukać gdzie indziej.
Źródła: cgk.czestochowa.pl (oświadczenie Częstochowskiego Centrum Kultury), Niedziela.pl, Gość Niedzielny, Wirtualna Polska (kultura.wp.pl), Encyklopedia Warmii i Mazur
