Spas Jabłkowy 2026. Kiedy wypada i skąd wziął się zwyczaj święcenia jabłek?
Spas Jabłkowy to ludowa nazwa święta Przemienienia Pańskiego obchodzonego w Kościołach wschodnich. W polskich parafiach prawosławnych przypada ono 19 sierpnia. Wierni przynoszą wtedy do cerkwi owoce, przede wszystkim jabłka, winogrona, gruszki oraz śliwki.
Z dawnym pogańskim świętem Słowian łączy je głównie internet. Nie ma źródeł potwierdzających, że przed chrystianizacją obchodzono Spas Jabłkowy pod tą nazwą albo w tym samym terminie.
Co oznacza nazwa Spas Jabłkowy?
Słowo „Spas” wywodzi się od określenia Chrystusa jako Zbawiciela. Spas Jabłkowy jest ludową nazwą Przemienienia Pańskiego, jednego z dwunastu wielkich świąt prawosławnych.
Według Ewangelii Jezus udał się z apostołami Piotrem, Jakubem i Janem na górę. Tam jego twarz zajaśniała, a szaty stały się białe. Uczniowie zobaczyli przy nim Mojżesza i Eliasza. Kościelne święto upamiętnia właśnie to wydarzenie.
Określenie „Jabłkowy” pochodzi już z tradycji ludowej. W dniu Przemienienia błogosławiono pierwsze dojrzałe owoce. Na południu były to głównie winogrona. W chłodniejszych regionach ich miejsce zajęły jabłka.
Rosyjskie Muzeum Etnograficzne podaje, że święcenie owoców wywodzi się z chrześcijańskiego zwyczaju błogosławienia darów ziemi, zwłaszcza winogron i kłosów pszenicy. W Rosji winogrona zastąpiono jabłkami, ale sens obrzędu pozostał ten sam.
Kiedy wypada Spas Jabłkowy w 2026 roku?
W Polsce Spas Jabłkowy będzie obchodzony w środę 19 sierpnia 2026 roku. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny świętuje Przemienienie Pańskie 6 sierpnia według kalendarza juliańskiego, co odpowiada 19 sierpnia w kalendarzu cywilnym.
Inaczej wygląda to w części Ukrainy. Kościół Prawosławny Ukrainy oraz Ukraiński Kościół Greckokatolicki przeszły w przypadku świąt stałych na nowy kalendarz. W ich kalendarzach Przemienienie Pańskie przypada 6 sierpnia. Wspólnoty pozostające przy starym stylu obchodzą je 19 sierpnia.
Stąd dwie daty pojawiające się w wyszukiwarkach. Nie są konkurencyjnymi terminami tego samego lokalnego święta. Wynikają z używania różnych kalendarzy kościelnych.
"Cywilizacja Słowian"
To jest link afiliacyjny. Kupując za jego pomocą, wspieracie moją pracę i rozwój bloga, a cena dla Was i tak pozostaje bez zmian.
Sprawdź książkęCo święci się podczas Spasa Jabłkowego?
Do cerkwi przynosi się kosze z owocami nowego zbioru. W polskich parafiach prawosławnych można zobaczyć jabłka, winogrona, gruszki oraz śliwki. Po nabożeństwie kapłan odmawia modlitwę i kropi przyniesione plony wodą święconą.
Parafia prawosławna św. Mikołaja w Białowieży opisuje je jako owoce pierwszego plonu. Ich poświęcenie łączy kościelne święto z porządkiem prac gospodarskich i dojrzewaniem zbiorów.
W rosyjskiej tradycji ludowej przed Przemienieniem powstrzymywano się od jedzenia jabłek z nowego zbioru. Pierwsze owoce spożywano dopiero po ich pobłogosławieniu. Zwyczaj nie był jednak identyczny na całym obszarze wschodniej Słowiańszczyzny.
Spas Jabłkowy wiązano też ze zmianą pogody. Rosyjskie przysłowia ludowe mówiły, że od Przemienienia zmienia się również pogoda. Święto przypadało w chwili, gdy lato wciąż trwało, lecz zbiory i chłodniejsze noce zapowiadały jesień.
Czy Spas Jabłkowy jest świętem słowiańskim?
Tak, jeśli przez „słowiańskie” rozumiemy święto obecne w kulturze ludowej części wschodnich Słowian. Nie, jeśli określenie ma oznaczać święto pogańskie, znane jeszcze przed przyjęciem chrześcijaństwa.
Nazwa Spas odnosi się do Chrystusa Zbawiciela. Samo święto jest częścią kalendarza chrześcijańskiego. Nie zachowały się źródła opisujące przedchrześcijańskie święto jabłek obchodzone przez dawnych Słowian 6 albo 19 sierpnia.
Starszy rodowód mogą mieć niektóre zwyczaje związane z pierwszym zbiorem. Społeczności rolnicze od dawna wyznaczały moment, w którym można było zacząć spożywać nowe plony. Nie daje to jednak podstaw do odtworzenia osobnego pogańskiego święta o nazwie Spas Jabłkowy.
Trzy sierpniowe Spasy
W rosyjskim i białoruskim kalendarzu ludowym funkcjonowały trzy sierpniowe Spasy. Pierwszy nazywano Miodowym lub Mokrym. Drugi był Jabłkowy. Trzeci nosił nazwę Orzechowego albo Chlebowego.
Według kalendarza juliańskiego przypadały one 1, 6 i 16 sierpnia. Po przeliczeniu na współczesny kalendarz cywilny są to 14, 19 oraz 29 sierpnia.
Nazwy nawiązywały do prac wykonywanych pod koniec lata. Pierwszy Spas kojarzono ze zbiorem miodu, drugi z dojrzewaniem owoców. Trzeci przypadał w okresie zbioru orzechów i wypieku chleba z nowego ziarna.
"Od Prasłowian do Polaków"
To jest link afiliacyjny. Kupując za jego pomocą, wspieracie moją pracę i rozwój bloga, a cena dla Was i tak pozostaje bez zmian.
Sprawdź książkęSpas Jabłkowy pozostaje żywym elementem prawosławnej religijności oraz folkloru wschodniosłowiańskiego. W Polsce jego obchody będzie można zobaczyć 19 sierpnia 2026 roku w parafiach prawosławnych, szczególnie na Podlasiu.
