Umbo z II wieku n.e. znalezione na złomowisku w Hrubieszowie

Do Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie trafił zabytek, którego lokalizację odkrycia sami muzealnicy nazwali swoim pierwszym takim wpisem w księdze inwentarzowej. Żelazne umbo z kolcem — okucie mocowane pośrodku tarczy, kryjące uchwyt i osłaniające dłoń — ktoś przywiózł na złomowisko. Ktoś inny wyciągnął je stamtąd i pokazał specjalistom.

Znalazcą okazał się Włodzimierz Starykiewicz, który na złomie szukał części do starych motocykli i samochodów. Uderzył go nietypowy kształt przedmiotu. Zrobił zdjęcia i przesłał je do muzeum, jeszcze z terenu składowiska. Ziemi przylegającej do zabytku nie zdrapał — i to okazało się kluczem.

W hrubieszowskim muzeum umbo zbadano. Datowanie: II wiek po Chrystusie. Wewnątrz okucia zachowała się zaschnięta bryła ziemi z pozostałościami ścierniska, co, jak podaje muzeum za pośrednictwem lublin112.pl, sugeruje, że przedmiot pierwotnie odkryto podczas prac polowych, a osoba nieświadoma jego wartości oddała go na złom. W tej samej bryle były przepalone ludzkie kości.

„Słyszeliśmy kiedyś o takich przypadkach, ale jeszcze nigdy nie zdarzyło się, żebyśmy musieli w księdze inwentarzowej i na karcie naukowej wpisać w rubryce na temat lokalizacji odkrycia: »złomowisko w Hrubieszowie«" — przekazało muzeum.

Ciałopalny pochówek wojownika kultury przeworskiej

Powierzchnia umba wskazuje, że przedmiot był poddany działaniu wysokiej temperatury. Razem z obecnością przepalonych szczątków prowadzi to archeologów do wniosku, że zabytek pochodzi z ciałopalnego pochówku wojownika lub wojowniczki należących do społeczności wandalskiej, utożsamianej z kulturą przeworską. Muzeum zaznacza, że nie przesądza jednoznacznie płci pochowanej osoby.

Kultura przeworska funkcjonowała na ziemiach polskich mniej więcej od III/II wieku p.n.e. do V wieku n.e. Archeolodzy wiążą ją głównie z Wandalami, choć w składzie tej wspólnoty byli też Lugiowie i grupy o innej proweniencji. Ciałopalny obrządek pogrzebowy był u nich normą. Szczątki wraz z częścią uzbrojenia i ozdób trafiały do jamy grobowej lub do popielnicy.

Co jeszcze mogło znajdować się w zniszczonym grobie z Hrubieszowa — nie wiadomo. Muzeum wymienia kilka możliwości: miecz, groty broni drzewcowej, sprzączka pasa, zapinka od płaszcza. Wszystko to mogło rozproszyć się podczas prac polowych albo trafić razem z umbem na złom.

Hrubieszowszczyzna w tle

Podobne pochówki wandalskie odkrywano już wcześniej w okolicach Mołożowa i Szychowic w gminie Mircze, w Obrowcu w gminie Hrubieszów i na terenie samego Hrubieszowa. Pełne zestawy wyposażenia grobów z tych okolic można oglądać w Wiosce Gotów w Masłomęczu.

Region regularnie dostarcza spektakularnych znalezisk z okresu wpływów rzymskich. W 2021 roku pod Cichobórzem Mariusz Dyl odkrył największy skarb w historii hrubieszowskiego muzeum: 1753 srebrne denary z I i II wieku, wiązane z Wandalami. W styczniu 2024 roku na terenie Lasów Państwowych pod Hrubieszowem Mateusz Filipowicz natrafił na kilkanaście sztuk broni barbarzyńskiej: dziewięć grotów włóczni, dwa topory, tzw. siekierę tulejkową i trzy silnie skorodowane, niezidentyfikowane przedmioty. Znalezisko przypisano kulturze przeworskiej lub kręgowi gockiemu.

Muzeum apeluje o kontakt do osoby, która pierwotnie znalazła umbo i oddała je na złom. Włodzimierzowi Starykiewiczowi placówka podziękowała za spostrzegawczość i szybką reakcję.

Źródła

• Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie (komunikat na profilu Facebook)
• lublin112.pl, Zabytek z II wieku znaleziony na złomowisku w Hrubieszowie. Wewnątrz były ludzkie kości, 20 sierpnia 2026 r.
• RMF24.pl, Nietypowe znalezisko trafiło do muzeum w Hrubieszowie. Archeolodzy nie mogli wyjść z podziwu, 22 sierpnia 2026 r.
• geekweek.interia.pl, Umbo wojownika z II w. Sensacyjne odkrycie na złomowisku w Hrubieszowie, 21 sierpnia 2026 r.