Arabskie dirhemy w lesie pod Elblągiem. Trop prowadzi do Truso

W lasach nadleśnictwa Młynary pod Elblągiem archeolodzy znaleźli sześć arabskich dirhemów i dwa fragmenty srebrnych monet z pierwszej połowy IX w. Zdaniem badaczy monety trafiły tu szlakami wiodącymi do wikińskiego emporium Truso.

Redakcja

30 wrz 2026 — 2 min read

Informację podał dr Jakub Jagodziński z Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu, syn odkrywcy Truso, dr. Marka Jagodzińskiego.

Monety pochodzą z pierwszej połowy IX w., choć precyzyjne datowanie będzie możliwe dopiero po opracowaniu numizmatycznym.

— Możliwe, że pozostawały w obiegu nawet do przełomu X/XI wieku, czyli do końca funkcjonowania osady Truso, z której działalnością handlową należy wiązać to znalezisko — podkreślił dr Jagodziński w rozmowie z PAP.

Badacze rozważają dwa scenariusze. Dirhemy mogły należeć do kupców przemierzających trakty w kierunku nadbałtyckiego emporium albo do pruskich strażników pobierających myto na tych szlakach. Oba wyjaśnienia dobrze wpisują się w to, co wiemy o handlu dalekosiężnym w tym regionie we wczesnym średniowieczu.

Truso na pograniczu dwóch światów

Emporium Truso, położone nad jeziorem Druzno w rejonie ujścia Wisły, odkrył w 1981 r. dr Marek Jagodziński, wówczas młody archeolog tuż po studiach na UW. Podjął poszukiwania za namową prof. Jerzego Okulicz-Kozaryna i trafił na wczesnośredniowieczny ośrodek rzemieślniczo-handlowy o wczesnomiejskim charakterze.

Z badań Jagodzińskiego wynika, że Truso założyli Duńczycy pod koniec VII w. na pograniczu osadnictwa słowiańskiego i bałtyjskiego. Ten szczegół jest dla czytelników Veles Grove szczególnie ciekawy. Emporium powstało dokładnie tam, gdzie spotykały się dwa kręgi kulturowe: zachodniosłowiański (Pomorzanie) i bałtyjski (Prusowie). To nie był przypadek. Wikińscy kupcy budowali faktorie właśnie w strefach kontaktowych, bo tam krzyżowały się szlaki, towary i zapotrzebowanie.

Wisła stanowiła drogę wodną prowadzącą dalej na Ruś Kijowską, do Bizancjum i Kalifatu Bagdadzkiego. Arabskie dirhemy odkryte pod Elblągiem są materialnym dowodem na to, że ten szlak funkcjonował. Srebrne monety kalifów docierały nad Bałtyk w ilościach, które zaskakują do dziś. Skarby dirhemów znajdowane są na Gotlandii, w Danii, w nadbałtyckiej Rosji. Teraz kolejny fragment tej układanki pojawił się w warmińskich lasach.

Upadek emporium

Truso funkcjonowało do początku XI w. Zdaniem dr. Marka Jagodzińskiego rozwój monarchii piastowskiej pośrednio doprowadził do upadku osady. Funkcję głównego ośrodka handlowego w regionie przejął Gdańsk.

Znalezione monety trafią teraz do konserwacji. Po zabezpieczeniu zostaną opracowane przez specjalistów od numizmatyki wczesnośredniowiecznej, a potem będą prezentowane w elbląskim Muzeum Archeologiczno-Historycznym.